Hỏi: Chào Luật sư. Đề nghị Luật sư tư vấn pháp luật cho tôi về vấn đề như sau: Năm 2005, tôi và bà T. đã tổ chức lễ cưới theo phong tục tập quán địa phương, được hai bên gia đình thừa nhận là vợ chồng và chung sống 20 năm nay. Hiện tôi làm thủ tục ly hôn tại Tòa án X., tuy nhiên Tòa án thông báo không công nhận quan hệ vợ chồng giữa tôi và bà T.
Đáp:
Theo hướng dẫn của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, thời điểm nam và nữ bắt đầu chung sống với nhau như vợ chồng là ngày họ tổ chức lễ cưới hoặc ngày họ về chung sống với nhau được gia đình (một hoặc cả hai bên) chấp nhận hoặc ngày họ về chung sống với nhau được người khác hay tổ chức chứng kiến, hoặc ngày họ thực sự bắt đầu chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng xây dựng gia đình.
Tuy ông, bà chung sống với nhau, được hai bên gia đình thừa nhận là vợ chồng, đến nay được hơn 20 năm nhưng pháp luật cũng quy định kể từ sau ngày 1-1-2003 mà ông và bà T. không đăng ký kết hôn, không được công nhận là vợ chồng.
Bên cạnh đó, Luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành quy định về đăng ký kết hôn như sau: ...“Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của luật này và pháp luật về hộ tịch. Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý...”.
Căn cứ Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000: Trước thời điểm 01/01/2003, pháp luật công nhận hôn nhân thực tế nếu nam, nữ tổ chức lễ cưới hoặc về chung sống với nhau, được gia đình hoặc cộng đồng thừa nhận, mặc dù chưa đăng ký kết hôn.
Nghị quyết số 35/2000/QH10 của Quốc hội và Nghị định số 77/2001/NĐ-CP hướng dẫn: Trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng sau ngày 01/01/2003 mà không đăng ký kết hôn thì không được pháp luật công nhận là vợ chồng.
Tại khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành quy định: “Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch. Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý.”
Ông và bà T. tuy đã chung sống với nhau 20 năm và được gia đình hai bên thừa nhận, tuy nhiên, thời điểm bắt đầu chung sống rơi sau ngày 01/01/2003 mà không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền, thì quan hệ hôn nhân không được pháp luật thừa nhận.
Trong trường hợp này, Tòa án X. xác định ông và bà T. không phải là vợ chồng hợp pháp là đúng quy định pháp luật. Do đó, Tòa án sẽ giải quyết theo thủ tục chấm dứt quan hệ chung sống như vợ chồng (nếu có căn cứ chứng minh).
Về quyền, nghĩa vụ liên quan:
- Con chung: Được giải quyết theo quy định về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con khi nam nữ chung sống như vợ chồng.
- Tài sản chung: Được giải quyết theo nguyên tắc chia tài sản chung trong quan hệ dân sự, có xem xét công sức đóng góp của mỗi bên.
Việc Tòa án X. không công nhận ông và bà T. là vợ chồng là phù hợp với quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành. Ông cần chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ về tài sản và con chung để Tòa án xem xét giải quyết bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
